بازگشت
زهرا توکلی؛ کتاب را باتوجه به نیاز فرزندانتان خریداری کنید
1405/02/29-07:55
زهرا توکلی اعتماد به ناشر و نویسنده و تطبیق کتاب با روحیه بچهها را بهترین راهنمای والدین برای خرید از هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران دانست.
به گزارش ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، در تازهترین شماره از پرونده «جهانهای ممکن در سنگر کتاب» زهرا توکلی؛ مشاور و کارشناس کتاب کودک و نوجوان پاسخی به این پرسش داد: «والدین در نبود امکان تورق کتابها در نمایشگاه مجازی چه راهکارهایی برای انتخاب کتاب دارند؟».
وی گفت: کتاب کودک و نوجوان به شدت وابسته به جذابیتهای بصری است و بسیاری از اوقات والدین کتاب را تنها براساس طرح روی جلد و تصاویر داخل آن انتخاب میکنند. به همین روی طی سالهای اخیر در غرفههای «مشاوره با طعم کتاب» نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران مستقر بودیم و به راهنمایی خانوادهها میپرداختیم. قصد ما از استقرار در این غرفهها، مشاوره به والدین بود تا کتابهای کودکان را صرفا براساس جذابیتهای بصری انتخاب نکنند و معیارهایی همچون کیفیت محتوای کتاب و تناسب کتاب با نیاز فرزندانشان را نیز در نظر بگیرند.
توکلی با اشاره به این امر که سایت نمایشگاه مجازی کتاب یک امکان و فرصت راهبردی برای مردم است، بیان کرد: سالیان گذشته، هنگام شیوع پاندمی کرونا، خانه کتاب و ادبیات ایران این امکان را فراهم کرده بود که چند صفحه اول هر کتاب بهصورت pdf در سایت نمایشگاه مجازی کتاب موجود باشد. این امکان فرصت بسیارخوبی برای انتخاب کتاب دلخواه است؛ والدین میتوانند چند صفحه اول هر کتاب را ببینند و دریابند آیا این کتاب همان کتاب مدنظرشان است یا خیر؟
این کارشناس کتاب کودک و نوجوان با اشاره به راهکارهای خرید کتاب مناسب از نمایشگاه کتاب، بیان کرد: والدین میتوانند با انتخاب ناشر، نویسنده، مترجم یا تصویرگری که به او اعتماد داشته و کتابهایش را میشناسند، کتاب مورد نظر خود را انتخاب کنند. مثلا پدر یا مادری که پیشتر یک مجموعه کتاب کار و سرگرمی از ناشری خریداری کرده و از آن راضی بوده، حالا هم میتواند به صفحه همان ناشر در نمایشگاه مجازی کتاب تهران مراجعه کرده و آثاری مشابه را در گروه سنی فرزندانش جستجو کند.
وی افزود: همچنین اگر والدین، نویسندهای را میشناسند و کتابهایش را مناسب کودکان میدانند؛ میتوانند کتابهای دیگر او را برای کودک خود خریداری کنند. البته اکنون که جستوجوی گسترده ممکن نیست، اما اگر برای کتابخوانی فرزندمان برنامه داشته باشیم، میتوانیم از قبل فهرستی از کتابهای مناسب در ذهن داشته باشیم.
توکلی در ادامه بر نقش مروجان کتاب در توصیه به کتابهای مناسب برای کودکان و نوجوانان تأکید کرد و ادامه داد: والدین میتوانند به مروجان کتاب معتبری که به فعالیتهای ترویج و معرفی کتاب میپردازند، مراجعه کنند. یکی از اقداماتی که میتوانند انجام دهند، مراجعه به کانالهای فعال در پیامرسانهای بله و ایتا در زمینه ترویج و معرفی کتاب است.
این فعال در زمینه ترویج فرهنگ کتابخوانی اضافه کرد: البته قبول دارم که آثار یک ناشر یا یک مؤلف همواره در یک سطح نیست و ممکن است همه کتابهای آنان مورد پسند و مناسب نباشد، اما بازهم اعتماد به ناشر، نویسنده، تصویرگر و مترجم یکی از معدود راهکارهای موجود است. راهکار دیگر نیز مراجعه به فهرست کتابهای برگزیده جوایزی مثل «لاکپشت پرنده»، «شورای کتاب کودک» یا جوایز بینالمللی است. همچنین والدین میتوانند خلاصه کتاب را که معمولاً در سایت انتشارات موجود است، بخوانند و همان چند صفحه اول pdf را که در سایت نمایشگاه موجود است، تورق کنند تا کلیتی از کتاب داشته باشند.
توکلی با تاکید بر ضرورت انتخاب کتاب بر اساس روحیه و علاقه کودکان، بیان کرد: زمانی که فرزند خردسالم به یک کتاب شعر علاقهمند میشود و باتوجه به این امر که نیاز دارد احساسات خودرا بشناسد، کتابهایی را انتخاب میکنم که موضوع شناخت احساسات را با زبان شعر، بسیار ساده و کوتاه و با تصاویر جالب بیان کرده و برای کودکان نیز جذاب است. یا اگر فرزندم از تاریکی هراس دارد یا باید وابستگیاش به من کم شود، کتابی متناسب با همان نیاز انتخاب میکنم. برخی کودکان قصهگویی را بیشتر دوست دارند و داستان را ترجیح میدهند، برخی دیگر به شعر بیشتر توجه نشان میدهند.
او با اشاره به تفاوت نیازهای رشدی، درباره خرید کتاب برای کودکان دبستانی بیان کرد: برای کودکانی که تازه «نوخوان» شدهاند، باید کتابهایی بخریم که متن کم، تصاویر زیاد و داستانی کوتاه داشته باشد. مثلاً اگر مدرسه رفتن برای فرزندم دشوار است و اضطراب جدایی دارد، بهتر است کتابی با این ویژگیها خریداری شود که به موضوع اضطراب جدایی بپردازد. با این کار، کودک هم خود مستقلا کتاب میخواند، هم درک مطلبش تقویت میشود و هم محتوای کتاب مربوطه متناسب با نیازش بوده است. برای سنین ۹ تا ۱۲ سال هم بهتر است کتابها متن بیشتری داشته باشند، تصاویر کمتر باشند و داستان طولانیتر باشد تا فرزندان با مطالعه کتاب هم اعتماد به نفس پیدا کنند و هم با موضوعات جدید آشنا شوند.
توکلی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به شرایط بحرانی که خانوادهها در جنگهای تحمیلی اخیر از سر گذراندهاند گفت: ما سال گذشته در دو مرحله با جنگ مواجه شدیم که اثرات مخرب عمیقی بر زندگی روزمره کودکان و خانوادهها برجای گذاشته است. بزرگسالان اضطراب را تجربه کردند؛ کودکان هم خودشان اضطراب را تجربه کردند و هم تحت تأثیر اضطراب والدینشان قرار گرفتند و بسیار آسیب دیدند.
وی ادامه داد: برای رفع این مشکل، بهتر است کتابهایی با موضوعاتی همچون موضوعاتی مثل مقاومت، مواجهه با سوگ، همدلی، وطندوستی و میهنپرستی انتخاب شود. درواقع کتابهایی با موضوع تابآوری بهترین گزینه برای مطالعه در شرایط کنونی است؛ چنین کتابهایی به بچهها کمک میکند این بحرانها را به کمک کتابها راحتتر از سر بگذرانند.
این کارشناس کتاب کودک در ادامه به اهمیت مطالعه کتابهای شناخت احساسات برای کودکان و نوجوانان تأکید و بیان کرد: برخی از کودکان احساساتشان را به خوبی نمیشناسند و در مواقع بحرانی بسیار کلافه میشوند؛ احساساتی مانند احساس اضطراب، خشم و ترس موجب سردرگمی کودکان میشود. کتابهای مرتبط با شناخت احساسات به بچهها کمک میکنند الگویابی کنند؛ به این معنا که متوجه شوند احساسی که تجربه میکنند خشم است یا اضطراب و یا ترس.
توکلی گفت: کودکان باید یادبگیرند در مواجهه با هریک از احساسات خود چگونه رفتار کنند و آنرا چطور ابراز کنند. زمانی که کودکی احساسات خود را بشناسد، دچار کلافگی و سردرگمی کمتری میشود و در نتیجه تابآوریاش افزایش مییابد.
توکلی، با اشاره به روحیه استقلالطلبانه نوجوانان در انتخاب کتاب بیان کرد: مسئله مهم در گروه سنی نوجوان این است که آنها به استقلال در مطالعه رسیدهاند و کتابها را براساس پیشنهاد والدین انتخاب نمیکنند. بنابراین دارند تا کتابهایی را انتخاب کنند که در گروه همسالانشان یا در فضای مجازی معرفی میشود. حتی گاهی کتابهایی که بزرگترها برایشان نقد نوشته و آن را نامناسب خواندهاند، برای نوجوانان جذابتر و ترغیبکنندهتر است.
وی افزود: پیشنهاد من به نوجوانان این است که اگر تاکنون فقط یک ژانر مثلاً «فانتزی» میخواندند، این بار به خودشان فرصت دهند تا مطالعه در ژانرهای دیگر را نیز تجربه کنند. مثلاً از همسالان کتابخوان درباره کتابهای خوب بپرسند و با دوستانی گفتوگو کنند که کتابهایی در ژانرهای دیگر خواندهاند؛ کتابهای ماجراجویانه واقعگرا، کتابهایی که در بستر یک زمان تاریخی روایت میشوند و مخاطب را با تاریخ آشنا میکنند، کتابهای ناداستان یا علمی که به دانستههایشان اضافه میکنند. شاید در میان همین ژانرهای تازه کتابهایی را بیابند که برایشان جالب باشد و دریابند علاقهمندیهایشان به یک ژانر محدود نمیشود.
این کارشناس کتاب ادامه داد: پیشنهاد میکنم نوجوانان از دوستان کتابخوان خود فعالانه بپرسند در هر حوزه چه کتاب خوبی خواندهاند و در کنار آثار ترجمه با کیفیت، کتابهای تالیفی را نیز بخوانند. در کشورمان نویسندگان خوبی داریم که آثارشان میتواند با نمونههای خارجی رقابت کند.
این مشاور کتاب کودک و نوجوان در پایان، کتابهای کلاسیک را پیشنهادی همیشگی برای مطالعه کودکان و نوجوانان دانست و گفت: کتابهایی که توانستهاند در طول زمان، مخاطبان نسلهای مختلف را با خود همراه کنند، حتماً ارزش خواندن دارند. این کتابها هم قوت ادبی دارند، هم ماندگارند و هم میتوانند تجربه شیرینی از مطالعه را برای کودکان و نوجوانان رقم بزنند.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیستوششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book.icfi.ir برگزار میشود.
