بازگشت
نمایشگاه مجازی کتاب نوعی دیپلماسی تابآوری فرهنگی است
1405/02/25-13:13
حسن بشیر با بیان اینکه راه اندازی نمایشگاه مجازی کتاب به معنای پیام توانمندی ایران در ادامه حیات در شرایط بحران و انعطاف ساختارهای فرهنگی در کشور است، گفت: این رویداد مهم را باید نوعی «دیپلماسی تابآوری فرهنگی» دانست؛ جایی که کتاب، بهجای سلاح، زبان حضور و پایداری یک ملت میشود.
حسن بشیر؛ عضو هیات علمی دانشگاه امام صادق (ع) در گفت و گو با ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، با بیان اینکه قطعا نمیتوان برگزاری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران در جنگ تحمیلی سوم و در شرایط یک آتشبس ناپایدار را یک اقدام فرهنگی صرف یا یک اقدام اجرایی دانست، گفت: این حرکت حامل یک پیام تمدنی مهم درباره تابآوری فرهنگی جامعه ایرانی در شرایط بحران است. این رخداد مهم به جهانیان نشان میدهد که حتی در شرایط ناگوار و نامطئمن سیاسی-امنیتی و جنگ و بحران، «حیات فرهنگی» ایران هرگز متوقف نمیشود و جامعه تلاش میکند چراغ چرخه دانایی، گفتوگو و تولید و بازتولید معنا را همچنان روشن نگه دارد.
وی با بیان اینکه اصولا در هر بحران، اولین حوزهای که دچار بحران زدگی میشود، فعالیتهای فرهنگی است، ادامه داد: در شرایط جنگی این موضوع در بسیاری از مواقع تحت شرایط جنگی دچار رکود میشود. راهاندازی نمایشگاه مجازی کتاب که یک امر کاملا فرهنگی است در این شرایط جنگی نشاندهنده پایداری اجتماعی-فرهنگی جامعه است که به موضوع کتاب و فرهنگ به عنوان یک امر حاشیهای یا یک پدیده تزئینی نگاه نمیکند، بلکه آن را بخشی از ساز وکار بقا و انسجام اجتماعی در شرایط بحران میداند. برگزاری این نمایشگاه یک پیام مهمی را به جهانیان اعلام م کند که ایرانیان در شرایط سخت بحران جنگ نیز به کتاب، اندیشه، گفتگو و آموزش اهمیت میدهند.
بشیر ادامه داد: معمولا جنگ نوعی فروپاشی روانی را به وجود میآورد و در شرایط جنگی عمدتا زندگی دچار اختلال میشود. ترس و وحشت در این وضعیت، نوعی از اختلال روانی را به و جود میآورد. برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب در حقیقت یک مقاومت نمادین برای شکست این اختلال روانی است. به عبارت دیگر، این نمایشگاه حلقه وصل بین مردم و اندیشه، جامعه و فرهنگ، کشور و تمدن را در شرایط بحرانی مستحکمتر میکند. با ایجاد چنین زمینه ارتباطی تابآوری فرهنگی برای حفظ هویت، معنا، مقاومت و موجودیت در شرایط بحران افزایش پیدا میکند.
نویسنده کتاب «دیپلماسی گفتمانی» با اشاره به اینکه در فضای روایتسازی جهانی در شرایط جنگ، یک فضای خشن همراه با ویرانی و بحران ایجاد میشود، گفت: کتاب و فرهنگ کتابخوانی و توجه به دانائی در حقیقت این شرایط را به چالش میکشد و تصویر جدیدی از خواندن در عین فشار، توجه به فرهنگ در حین بحران و تعامل مؤثر در زمان ترس و وحشت را نشانی میدهد. برگزاری نمایشگاه مجازی کتاب در این شرایط ویژه نه تنها یک «قدرت نرم» بلکه یک «قدرت هوشمند» است که قدرتهای سخت و نرم را با هم پیوند میدهد و نظام جدیدی برای «زیست فرهنگی سالم» ایجاد میکند.
بشیر افزود: توانمندی در تغییر شرایط مقاومت و بهرهمندی از واقعیت در بحران یکی از مهمترین ویژگیهایی است که حیات یک ملت را تضمین میکند. در شرایط جنگی که گاهی امکان استفاده از فضاهای فیزیکی سخت میشود، بکارگیری امکانات دیگر از قبیل «دیجیتالی شدن» یک هنر مقاومت برای ادامه حیات بخصوص «حیات فرهنگی» است. در شرایط کنونی که هنوز جنگ به پایان قطعی آن نرسیده است و نگرانیهای زیادی از توطئههای دشمن وجود دارد، راه اندازی نمایشگاه مجازی کتاب به معنای پیام توانمندی ایران در ادامه حیات در شرایط بحران و انعطاف ساختارهای فرهنگی در کشور است. این رویداد مهم را باید نوعی «دیپلماسی تابآوری فرهنگی» دانست؛ جایی که کتاب، بهجای سلاح، زبان حضور و پایداری یک ملت میشود.
مترجم کتاب «نظریه پردازی درباره ارتباطات میان فرهنگی» اضافه کرد: معمولا در شرایط بحرانی مانند جنگ که شاید بتوان گفت از بدترین بحرانهای انسانی است، جامعه با اضطراب، نااطمینانی، اخبار وحشت آفرین و فرسودگی روانی روبهرو میشود. بنابراین، در این شرایط باید به راههای مختلف «بازسازی روانی اجتماعی» روی آورد که بتوانند شرایط آرامش روانی را به وجود آورند و احساس امنیت، امید و همبستگی اجتماعی را افزایش دهند.
بشیر ادامه داد: طبیعی است که در این شرایط و با توجه به فطرت پاک انسانی توجه به خالق متعال که آرامش بخش روح انسانی است، مهمترین اقدامی است که جامعه باید به آن توجه ویژه داشته باشد. در این رابطه «دعا» تنها یک «کانال ارتباطی» به شمار نمیآید، بلکه یک حرکت مستمر تجدید روحی است که با خالق جهان در رفت و آمد میشود. در این وضعیت دعا» به یک «اهرم قدرت روانی» تبدیل میشود که مقاومت را افزایش میدهد، آرامش را به وجود میآورد، تاب آوری اجتماعی را توسعه میدهد و در حقیقت، امید به زندگی آینده را تضمین میکند.
این استاد دانشگاه مطالعه دائمی ادبیات را امری ضروری دانست و گفت: مطالعه و دقت در تحلیل زندگی امامان معصوم (ع) که در شرایط بحرانی چگونه مقاومت کردند و فرهنگسازی جامعه را ادامه دادند، بزرگان ملی ما که تعداد آنان کم نیست و چگونگی ایستادگی آنان در مقابل اشغال و ستمگری قدرتهای زورگو و روایتهای به نگارش در آمده در این زمینه میتواند در تابآوری اجتماعی تاثیر فراوان داشته باشد. در این زمینه همچنین میتوان گفت مطالعه ادبیات، شعر، روایتهای مختلف انسانی که نشاندهنده ایستادگی و مقاومت و در حقیقت منعکسکننده تصویر تمدنی ملتها به ویژه جامعه ایرانی است توصیه میشود.
وی افزود: خواندن کتابهای این حوزههای مهم فرهنگی، تجدید حیات فرهنگی و تاریخی را به دنبال دارد که در شرایط بحرانی میتواند هویت اجتماعی را تقویت کند و حافظه تاریخی را همچنان فعال نگه دارد. در همین زمینه بنظر میرسد که گاهی کتابهای طنز میتوانند تاثیر مثبت داشته باشند. البته در این رابط طنز هدفمند و پاک، طنزی که در لایههای مختلف معنایی خود دارای مفاهیم بلند به صورت خاص است مورد نظر است. در این رابطه باید گفت که هنوز در کشور این ژانر مهم فرهنگ-ادبی، به شکل جدی بخصوص در شرایط جدید مورد توجه نبوده است. شخصیتهای ادبی و طنزنویسان بزرگ کشور همچون دهخدا، کیومرث صابری و گل آقا طنز را در خدمت جامعه، انسانیت و پیشرفت کشور بکار بردند و صحنههای ماندگار از این ژانر مهم ادبی را برای ما به عنوان میراث بزرگ طنز پاک به ارمغان گذاشتند.
مترجم کتاب «مرزهای نو در ارتباطات بین الملل» در پاسخ به این سوال که مهمترین پیام رسانهها درباره کتاب و کتابخوانی به مردم چیست، گفت: مهمترین و اصلیترین پیام رسانهها در این روزهای بحران جنگ درباره کتاب و توجه به فرهنگ کتابخوانی این است که کتاب تنها وسیله دانستن و دانایی نیست که این مهمترین ویژگی آن است، کتاب همچنین وسیله حفظ آرامش، افزایش امید، قدرت تشخیص، تحلیل و توانمندسازی انسجام اجتماعی است.
وی ادامه داد: رسانهها در این شرایط بحرانی باید کتاب را به مثابه پناهگاه فکری و عاطفی به مراتب بیش از گذشته مورد تاکید قرار دهند. با برجستهسازی فرهنگ کتابخوانی جامعه را به سمت تفکر و تحلیل عمیقتر سوق دهند. آنان را با فرهنگ دینی و تاریخی مرتبطتر سازند. در این شرایط رسانهها باید کتاب را همچون سپر قوی در برابر آشفتگی اطلاعاتی معرفی کنند. جایگاه مهم کتاب را برای تشخیص حقیقت از شایعه و تفکیک روایتهای صحیح از روایتسازیهای غلط را ترویج دهند.
حسن بشیر در پایان بیان کرد: در این زمینه نگاه رسانهها به کتابهای سواد رسانهای و توجه به موضوع سواد رسانهای و اطلاعاتی باید بیش از گذشته باشد. در این زمینه رسانهها میتوانند نقش بسیار مهم و بزرگی را ایفا کنند. همچنین تقویت حافظه و هویت جامعی در این شرایط بحرانی توسط رسانهها میتواند در توانمندسازی روحی جامعه تاثیر فراوان داشته باشد و امید و مقاومت در برابر بحرانها را افزایش دهد. رسانهها باید این معانی بلند و مهم را بیش از گذشته مورد توجه قرار دهند. در حقیقت تقویت تابآوری فرهنگی و روانی مردم، نیازمند فرهنگسازی مداوم و توجه به هویت تاریخی دارد.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیستوششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book.icfi.ir برگزار میشود.
