بازگشت
صنعت نشر باید به سمت اقتصاد خلاق برود
1405/02/29-07:51
فردین شورج، استاد دانشگاه و کارآفرین، در کارگاه «کارآفرینی در حوزه نشر» گفت: اگر صنعت نشر به دنبال موفقیت است، باید به سمت اقتصاد خلاق برود. اقتصاد خلاق یعنی مهمترین سرمایهات خلاقیت باشد و مدام نوآوری داشته باشی.
به گزارش ستاد خبری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، کارگاه «کارآفرینی در حوزه نشر» عصر یکشنبه ۲۷ اردیبهشت (۱۴۰۵) با حضور فردین شورج در سرای اهل قلم خانه کتاب و ادبیات ایران برگزار شد. شورج در این کارگاه که در قالب سلسلهنشستهای «کارگاه کتاب» برگزار شد، به تشریح اصول کارآفرینی در صنعت نشر، ضرورت همگامی با تحولات فناورانه و راههای خلق ارزش افزوده در این حوزه پرداخت.
فردین شورج در آغاز این کارگاه، با اشاره به جایگاه بیبدیل کتاب در شناخت جوامع گفت: هر جامعهای را بهتر است از تعداد کتابهایش بشناسیم؛ اینکه چه تعداد کتاب در آن چاپ میشود و چقدر میتواند آیندهاش را در سایه کتاب بسازد. در بسیاری از کشورها امروزه آیندهپژوهی را رشتهای مهندسی میدانند، نه رشتهای تئوریک در علوم انسانی. مهندسان اهل ساختوسازند، نه فقط اهل حرف زدن و گفتن.
وی نمایشگاه کتاب را نمادی از حیات فکری یک کشور دانست و افزود: نمایشگاه کتاب نمادی از حیات فکری یک کشور است. جامعهای که کتاب در آن زنده باشد، حتماً رشد، توسعه و تفکرات عالی و آینده بهتری خواهد داشت. در بسیاری از جاهای دنیا اگر زندگی هست، برق هست، آب هست، حتماً کتاب هم هست.
این استاد دانشگاه، کارآفرینی را پلی برای عبور صنعت نشر از رکود به پویایی خواند و گفت: کارآفرینی در واقع پلی است برای انتقال صنعت نشر از خمودگی به زنده بودن، به رشد، به درست شدن و بهتر شدن. صنعت نشر، صنعت اندیشه است و اگر در کشوری رشد کند، حتماً اندیشه در آن بارور خواهد بود. هرچه روی این صنعت سرمایهگذاری کنیم، باز هم کم است و مهمترین تولید آن نیز کتاب است.
شورج با اشاره به پیوند ناگسستنی فرهنگ و اقتصاد در دنیای امروز گفت: بسیاری فکر میکنند کارآفرینی فرهنگی و کارآفرینی اقتصادی دو مقوله جدای از هم هستند، اما جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به تلفیق این دو نیاز دارد. اگر به این پیوند بیاعتنایی کنیم و نخواهیم صنعت نشری پایدار و پویا داشته باشیم، هر تلاشی بیحاصل خواهد ماند. کارآفرینی بدون فرهنگ، تلاشی بیهوده است که بسیاری زحمتش را میکشند، اما موفق نمیشوند.
وی با مقایسه نقش ناشر در گذشته و امروز ادامه داد: ناشر خوب امروزی، ناشری است که بتواند یک جریان محتوایی صحیح را مدیریت کند. مدیریت محتوا یعنی مخاطب را بشناسد، بازار را تحلیل کند و فناوریهای نوین را به کار بگیرد. اگر بخواهیم به زبان ساده بگوییم، کارآفرینی در نشر یعنی تبدیل ایده و اندیشه به ارزش فرهنگی و اقتصادی. فقط چسبیدن به ارزش فرهنگی کافی نیست؛ دیر یا زود خسته میشویم و کنار میرویم.
شورج با ارائه تعریفی از کارآفرین فرهنگی بیان کرد: کارآفرین کسی است که فرصتها را در فرهنگ میبیند و آن را به ارزش اقتصادی تبدیل میکند، درحالیکه دیگران هنوز به آن توجه نکردهاند. ناشرهای موفق بازار را میشناسند، تحلیل میکنند و بهترین اثر را ارائه میدهند.
وی با اشاره به چالشهای امروز صنعت نشر گفت: هزینههای صنعت نشر زیاد شده، الگوهای مطالعه تغییر کرده، رقابت در رسانههای دیجیتالی شدیدتر از همیشه است و ما دچار ناترازی فرهنگی شدهایم که دقیقاً بر صنعت نشر اثر میگذارد. اما در دل همین چالشها، فرصتهایی هم هست برای آنهایی که میدانند مصرف مناسب چیست و چه چیزی باید تولید کنند.
این استاد دانشگاه با تأکید بر اینکه مصرف کالای فرهنگی کم نشده، بلکه شکل آن تغییر کرده است، افزود: نمیتوانید بگویید انسان امروز به دانش نیاز ندارد، به داستان نیاز ندارد. مگر میشود؟ فقط قالب تغییر کرده، نحوه ارائه به بازار تغییر کرده، نحوه مصرف تغییر کرده. بهترین مثالش کتاب صوتی است که قبلاً اصلاً وجود نداشت و حالا صنعت قابل توجهی شده است.
شورج در نقد نگاه برخی به آینده صنعت نشر بیان کرد: من مخالف این جملهام که صنعت نشر در حال انقراض است. این صنعت در حال تبدیل است، در حال تغییر، در حال تحول. صنعت نشر زمانی مؤثرتر خواهد بود که همگام با این تحول باشد. ما با نسلی روبهرو هستیم که گرایشهایشان با نسل قبل فرق دارد. نمیشود ناشر بگوید آنها باید خودشان را با من هماهنگ کنند؛ ما باید خودمان را با مشتریان و بازار هماهنگ کنیم.
وی در ادامه، سه پرسش کلیدی برای نگاه کارآفرینانه در صنعت نشر مطرح کرد و گفت: اول باید بدانیم مخاطب امروز چه میخواهد. ما باید به سمت او برویم، نه اینکه منتظر باشیم او به سمت ما بیاید. دوم، چگونه قالبها را متنوع کنیم که نسل امروز بپذیرد؟ شناخت قالبها و محتواها بسیار بااهمیت است. سوم، چگونه بین نویسنده، ناشر و مخاطب رابطهای گسترده برقرار کنیم. هرچه این رابطه گستردهتر شود، موفقیت بیشتر خواهد بود.
شورج با اشاره به اهمیت اکوسیستم محتوا در کارآفرینی نشر گفت: برقراری ارتباط بین نویسنده، ناشر و مخاطب، از فرصتهایی است که در حوزه اکوسیستم محتوا ایجاد میشود و پیوند بین کارآفرینی و صنعت نشر را فراهم میکند. هرچه این اکوسیستم گسسته باشد و زنجیره ارزش ایجاد نکند و فقط کتاب محصول نهایی باشد، تقریباً شکست خوردهایم.
وی درباره استفاده از فناوریهای نوین در نشر گفت: کتاب نوشتن با هوش مصنوعی هیچ اشکالی ندارد، اما اگر نتوانی از آن درست استفاده کنی، کتابی الهامبخش درست نکردهای. کتاب الهامبخش ممکن است منبع ساختن یک فیلم، یک شرکت یا حتی تغییر نظام اقتصادی یک کشور شود. ناشر باید طراح تجزیه مسائل فرهنگی شود، نه اینکه صرفاً درگیر قیمت کاغذ و جلد باشد. اینها مسائل درجه دوم است.
این استاد دانشگاه در نقد نگاه منفی برخی ناشران به فناوری گفت: بسیاری از ناشران فکر میکنند فناوری دشمن است و چون فناوری گسترش پیدا کرده، صنعت نشر دارد از بین میرود. درحالیکه این نگاه، از دست دادن فرمان است. فناوری نه دشمن است، نه رقیب؛ فناوری یک ابزار است. شبکههای اجتماعی پلی هستند در صنعت نشر بین نویسنده و خواننده. ناشرهایی که از هوش مصنوعی و فناوری نوین استفاده نمیکنند، یقیناً فناوری را دشمن خواهند دانست، اما فناوری بهتنهایی کافی نیست و حتماً باید تفکر نوآورانه نیز در آن وجود داشته باشد.
شورج با اشاره به سه مدل موفق کارآفرینی در نشر گفت: کم نیستند ناشرهایی که به سمت مدلهای اشتراکی رفتهاند و بخشی از هزینه را خودشان و بخشی را مخاطبان میدهند. برخی هم روی بازارهای تخصصی تمرکز کردهاند؛ مثلاً فقط کتاب روانشناسی یا پزشکی منتشر میکنند. این تخصصگرایی میتواند عامل موفقیت باشد. بعضی هم برند خود را قوی کردهاند، بهگونهای که مخاطب به محض شنیدن نامشان، سراغ کتاب جدیدشان میرود.
وی با اشاره به نقش نویسنده در دنیای امروز گفت: نویسنده در دنیای امروز فقط تولیدکننده متن نیست، بلکه میتواند یک برند فرهنگی باشد؛ برندی که جدای از کیفیت محتوایش، مخاطب به سراغش میرود. این ارتباط مستقیم قلم با مخاطب، یعنی کارآفرینی. ما اینقدر به کارآفرینی اصالت دادهایم که فکر میکنیم هر موفقی حتماً کارآفرین است. اصلاً نمیشود کارآفرین نباشد. کارآفرینی فقط به معنای ایجاد شغل نیست، بلکه به معنای ایجاد ارزش افزوده است؛ به جای ۱۰۰، ۱۲۰ درصد ارزش درست کردن.
شورج بر ضرورت حضور ناشران و نویسندگان در فضای دیجیتال تأکید کرد و گفت: اگر یک کارآفرین فرهنگی در فضای دیجیتال نباشد، تقریباً بخشی از کارش از بین رفته است. بسیاری از ناشران ما میگویند ما از این قرتیبازیها بلد نیستیم، اما این قرتیبازی نیست. اگر قرار است شما را بشناسند، باید در فضای مجازی حضور داشته باشید. مگر میشود کارآفرینی کنی و دیگران تو را نشناسند؟
وی با انتقاد از نبود پیوند میان دانشگاه و صنعت نشر گفت: دانشگاهها و مراکز علمی میتوانند نسل جدید فعال فرهنگی بسازند، نه نقش خمود و بیحال. صنعت نشر زمانی میتواند با فناوری عجین شود که بتوانیم استارتآپ فرهنگی درست کنیم. ما استارتآپهای زیادی داریم اما استارتآپ فرهنگی کم داریم. کسی که بیاید یک ایده نوآورانه در حوزه محتوا، پخش کتاب یا گسترش فرهنگ کتابخوانی ارائه دهد. وقتی دانشگاه دنبال این نباشد، دانشجویی که هشت سال درس خوانده، اقتصاد خلاقش هیچجا نیست، چون هیچچیز به او یاد ندادهاند.
این استاد دانشگاه با اشاره به ضرورت حرکت به سمت اقتصاد خلاق در صنعت نشر گفت: اگر صنعت نشر قرار است موفق شود و نابود نشود، باید دنبال اقتصاد خلاق باشد. اقتصاد خلاق یعنی مهمترین سرمایهات خلاقیت باشد، مدام نوآوری کنی. یک روز کتاب گرد درست کنی، یک روز محتوا را به سمتی ببری که اندیشههای انسانی را پرورش دهد، یک روز هم اول مخاطب را پیدا کنی بعد کتاب چاپ کنی، نه اینکه سه هزار جلد چاپ کنی و بعد نمیدانی چه کارش کنی.
وی در پایان سخنان خود با تأکید بر اینکه صنعت نشر، صنعت تولید اندیشه است، گفت: کتاب مجموعهای از ورق کاغذ نیست، حامل تجربه انسان در گذشته و راهگشای آینده است؛ پلی میان گذشته و آینده، میان نویسنده و خواننده، میان اندیشه و عمل. کتابها شاید ظاهری بیصدا باشند، اما قدرتمندترین صداها از صفحات کتاب درآمده است. در جهانی که هر روز ۱۴ میلیون دیتا وارد ذهن انسان میشود، این کتاب است که میتواند این دادهها را به دانش معنادار و کاربردی تبدیل کند.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران از بیستوششم اردیبهشت تا دوم خرداد (۱۴۰۵) با شعار «بخوانیم برای ایران» در نشانی book.icfi.ir برگزار میشود.
